Restrukturyzacja zadłużenia firmy polega na zmianie sposobu spłaty zobowiązań poprzez układ zawierany z wierzycielami w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Układ może przewidywać m.in. rozłożenie długu na raty, odroczenie płatności, redukcję części zobowiązania albo umorzenie odsetek.
Nie każdy dług jest jednak traktowany w taki sam sposób. Znaczenie ma data powstania wierzytelności, jej charakter, istnienie zabezpieczenia oraz to, czy ustawa obejmuje ją układem z mocy prawa, czy wymaga zgody wierzyciela.
Co to jest restrukturyzacja zadłużenia firmy?
Restrukturyzacja zadłużenia nie jest prostym przesunięciem terminu zapłaty. Jej celem jest stworzenie takich warunków spłaty, które przedsiębiorca będzie w stanie wykonać bez likwidacji działalności, a wierzyciele otrzymają więcej niż w prawdopodobnym scenariuszu upadłości.
W toku postępowania sporządza się spis wierzytelności i przygotowuje propozycje układowe. Wierzyciele głosują nad układem, a po jego przyjęciu sąd ocenia zgodność przebiegu postępowania oraz warunków układu z prawem. Prawomocne zatwierdzenie układu zmienia sposób wykonywania objętych nim zobowiązań.
Jakie zadłużenie obejmuje restrukturyzacja?
Układ zasadniczo obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. W PZU punktem odniesienia jest dzień układowy. Nie ma decydującego znaczenia sama data faktury albo termin płatności. Kluczowe jest ustalenie, kiedy powstało zobowiązanie.
Przykład: jeżeli przedsiębiorca otrzymał towar przed dniem układowym, a termin zapłaty przypada później, wierzytelność może być objęta układem, ponieważ jej źródło powstało wcześniej. Z kolei zobowiązanie wynikające z dostawy wykonanej po dniu układowym jest zobowiązaniem bieżącym i powinno zostać zapłacone na zasadach ogólnych.
Układ obejmuje również odsetki za okres od dnia otwarcia postępowania albo dnia układowego, zgodnie z zasadami wynikającymi z Prawa restrukturyzacyjnego. W przypadku umów wzajemnych zakres wierzytelności objętej układem zależy od tego, w jakiej części świadczenie zostało wykonane przed rozpoczęciem restrukturyzacji.
Odsetki w restrukturyzacji zadłużenia
Odsetki naliczone do dnia poprzedzającego otwarcie postępowania albo dzień układowy są ujmowane w spisie wierzytelności według zasad ustawowych. Dalsze odsetki również mogą być objęte układem, ale nie zwiększają siły głosu wierzyciela w sposób odpowiadający ich późniejszemu narastaniu.
W praktyce propozycje układowe często przewidują częściowe albo całkowite umorzenie odsetek za opóźnienie, w szczególności tych naliczanych w trakcie wykonywania układu. Pozwala to przeznaczyć dostępne środki na spłatę kapitału i zwiększyć szansę pełnego wykonania porozumienia.
Nie ma jednak zasady, że odsetki zawsze zostają umorzone. Zakres redukcji zależy od propozycji, grupy wierzycieli, wyniku głosowania i oceny sądu.
Kredyt i wierzytelności zabezpieczone po zmianach prawa
W poprzednim stanie prawnym wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską były w części pokrytej wartością zabezpieczenia obejmowane układem po uzyskaniu zgody wierzyciela.
Po zmianach przepisów samo istnienie takiego zabezpieczenia nie wyłącza już wierzytelności z układu. Kredyt zabezpieczony hipoteką lub zastawem może być objęty układem na zasadach wynikających z aktualnych przepisów. Wierzytelności z umów leasingu wymagają odrębnej oceny, w szczególności z uwagi na charakter umowy i moment powstania poszczególnych należności.
Zabezpieczenie nadal ma jednak znaczenie. Wierzyciel zabezpieczony powinien otrzymać propozycje uwzględniające wartość zabezpieczenia i wynik testu zaspokojenia. W niektórych procedurach szczególne przepisy określają również możliwość prowadzenia egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia. Nie można więc zakładać, że objęcie wierzytelności układem automatycznie rozstrzyga wszystkie kwestie związane z hipoteką lub zastawem.
Wierzyciele rzeczowo zabezpieczeni powinni być wyodrębnieni w osobnej grupie. Proponowany poziom ich zaspokojenia nie może być mniej korzystny niż w przypadku upadłości, chyba że wierzyciel zgodzi się na mniej korzystne warunki. Bez jego zgody propozycje nie mogą też przewidywać innego sposobu zaspokojenia niż wynikający z umowy ustanawiającej zabezpieczenie.
Wierzytelności ze stosunku pracy nadal wymagają zgody pracownika na objęcie układem. Jest to najważniejszy praktyczny przykład wierzytelności, która nie wchodzi do układu bez decyzji wierzyciela.
Opóźnienie w spłacie kredytu a restrukturyzacja
Opóźnienie w spłacie kredytu jest często jednym z pierwszych sygnałów, że przedsiębiorca powinien przeanalizować restrukturyzację. Największe możliwości działania istnieją przed wypowiedzeniem umowy, postawieniem całego zadłużenia w stan wymagalności i rozpoczęciem egzekucji z zabezpieczenia.
Przed wyborem procedury trzeba ustalić:
- wysokość zaległego kapitału, odsetek i kosztów;
- datę powstania oraz wymagalności poszczególnych należności;
- rodzaj i wartość zabezpieczenia;
- etap wypowiedzenia umowy i ewentualnej egzekucji;
- znaczenie zabezpieczonego majątku dla dalszej działalności;
- realną zdolność firmy do płacenia rat po zawarciu układu.
Jeżeli bank jest jednym z największych wierzycieli, warunki zaproponowane tej grupie mogą przesądzić o wyniku głosowania. Wczesne rozpoczęcie rozmów pozwala dopasować propozycje do przepływów przedsiębiorstwa i ograniczyć ryzyko utraty kluczowego majątku.
Jakie wierzytelności nie są objęte układem?
Aktualny art. 151 Prawa restrukturyzacyjnego wskazuje zamknięty katalog podstawowych wyłączeń. Układ nie obejmuje:
- wierzytelności alimentacyjnych;
- rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz rent powstałych z zamiany prawa dożywocia;
- roszczeń o wydanie mienia i zaniechanie naruszania praw;
- wierzytelności, za które dłużnik odpowiada w związku z nabyciem spadku po otwarciu postępowania, po wejściu spadku do masy układowej lub sanacyjnej.
Wierzytelności ze stosunku pracy nie są objęte układem bez zgody pracownika. Zgoda musi być bezwarunkowa i nieodwołalna.
Z dawnego katalogu usunięto wyłączenie dotyczące części składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez ubezpieczonego. Punkt 4 w art. 151 ust. 1 jest obecnie uchylony, dlatego nie powinien być nadal prezentowany jako obowiązujący wyjątek.
Zobowiązania bieżące podczas restrukturyzacji
Restrukturyzacja nie obejmuje zobowiązań powstających po dniu otwarcia postępowania albo po dniu układowym. Firma powinna regulować je na bieżąco. Dotyczy to m.in. nowych dostaw, czynszu za kolejne okresy, bieżących podatków, wynagrodzeń i usług wykonywanych już podczas postępowania.
Brak płatności bieżących podważa wiarygodność propozycji układowych i może prowadzić do zakończenia ochrony albo umorzenia postępowania. Dlatego plan restrukturyzacji powinien pokazywać nie tylko możliwość spłaty starego długu w ratach, lecz także zdolność do finansowania normalnej działalności.
Propozycje układowe, czyli sposób restrukturyzacji zadłużenia
Restrukturyzacja odbywa się zbiorczo wobec wierzycieli objętych układem, ale propozycje mogą różnić się między grupami. Najczęściej stosowane sposoby restrukturyzacji zobowiązań pieniężnych to:
- częściowe umorzenie zobowiązania głównego;
- częściowe lub całkowite umorzenie odsetek;
- odroczenie terminu rozpoczęcia spłaty;
- rozłożenie zadłużenia na raty;
- konwersja wierzytelności na udziały lub akcje;
- zmiana, zamiana albo uchylenie niektórych praw zabezpieczających wierzytelność, na warunkach dopuszczonych ustawą.
Prawo restrukturyzacyjne nie zawiera zamkniętego katalogu propozycji układowych. Można je dostosować do rodzaju działalności i struktury zadłużenia, o ile są zgodne z prawem, możliwe do wykonania i nie prowadzą do niedopuszczalnego pokrzywdzenia wierzycieli.
W przypadku wierzytelności niepieniężnych propozycje mogą przewidywać zmianę sposobu wykonania zobowiązania albo jego przekształcenie w świadczenie pieniężne.
Jak podzielić wierzycieli na grupy?
Równe traktowanie wierzycieli nie zawsze oznacza identyczne raty dla wszystkich. Prawo pozwala dzielić wierzycieli na grupy obejmujące poszczególne kategorie interesów, a w odniesieniu do niektórych kategorii, w tym wierzycieli rzeczowo zabezpieczonych, podział grupowy jest wymagany przez ustawę.
Podział powinien mieć racjonalne uzasadnienie. Przykładowo kluczowi dostawcy mogą otrzymać szybszą spłatę, jeżeli kontynuowanie współpracy jest konieczne do wykonania układu. Wierzyciele zabezpieczeni mogą wymagać propozycji uwzględniających wartość zabezpieczenia i alternatywny poziom zaspokojenia.
Restrukturyzacja zadłużenia – podsumowanie
Restrukturyzacja pozwala głęboko zmienić strukturę zadłużenia przedsiębiorstwa, ale wymaga dokładnego ustalenia, które wierzytelności obejmie układ i jakie środki firma będzie miała na jego wykonanie.
Szczególne znaczenie mają data powstania zobowiązania, wierzytelności zabezpieczone, zaległe wynagrodzenia oraz zdolność do bieżącego regulowania nowych kosztów. Po zmianach prawa nie należy opierać analizy kredytów i hipotek na dawnym założeniu, że zawsze potrzebna jest zgoda wierzyciela zabezpieczonego na objęcie układem.
Sukces negocjacji z największymi wierzycielami często przesądza o powodzeniu całego postępowania. Dlatego propozycje powinny wynikać z przepływów pieniężnych, wartości zabezpieczeń i porównania z możliwym poziomem zaspokojenia w upadłości.
Mateusz Ładyga – doradca restrukturyzacyjny
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest restrukturyzacja zadłużenia?
To zmiana warunków spłaty zobowiązań firmy w drodze układu z wierzycielami. Układ może przewidywać raty, odroczenie, redukcję części długu, umorzenie odsetek albo inne działania dopasowane do sytuacji przedsiębiorstwa.
Jakie wierzytelności obejmuje układ?
Układ zasadniczo obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania albo przed dniem układowym. Zobowiązania powstałe później powinny być regulowane na bieżąco.
Czy kredyt hipoteczny może zostać objęty układem?
Tak. Po zmianach przepisów samo zabezpieczenie wierzytelności hipoteką lub zastawem nie wyłącza jej z układu. Zabezpieczenie nadal wpływa jednak na propozycje dla wierzyciela i możliwość egzekucji w poszczególnych postępowaniach.
Czy odsetki mogą zostać umorzone?
Tak. Propozycje układowe często przewidują częściowe albo całkowite umorzenie odsetek. Zakres umorzenia zależy od treści propozycji i wyniku postępowania.
Czy pracownik musi zgodzić się na objęcie zaległego wynagrodzenia układem?
Tak. Wierzytelność ze stosunku pracy może zostać objęta układem wyłącznie po wyrażeniu przez pracownika bezwarunkowej i nieodwołalnej zgody.
Kiedy najlepiej rozpocząć restrukturyzację kredytu?
Najlepiej przed wypowiedzeniem umowy i rozpoczęciem egzekucji z zabezpieczenia. Wtedy przedsiębiorca ma większe możliwości przygotowania wykonalnych propozycji i ochrony majątku potrzebnego do dalszej działalności.
