Czy restrukturyzacja chroni przed komornikiem?

Jedną z głównych zalet restrukturyzacji jest tzw. immunitet przeciwegzekucyjny, czyli prościej mówiąc niemożność wszczynania postępowań egzekucyjnych względem dłużnika w trakcie trwania restrukturyzacji. Biorąc pod uwagę istniejące problemy finansowe, które doprowadziły przedsiębiorcę do podjęcia decyzji o wejście w proces restrukturyzacji, częstym jest, że egzekucje zostały wszczęte jeszcze przed otwarciem restrukturyzacji albo nad dłużnikiem w tym czasie już wisi widmo komornika. Ochrona ta trwa od dnia otwarcia postępowania do dnia prawomocnego zakończenia restrukturyzacji.

Od kiedy trwa ochrona przed egzekucją w restrukturyzacji?

Ochrona przed egzekucją w restrukturyzacji trwa od dnia, w którym postępowanie restrukturyzacyjne się rozpoczyna. Co do zasady w postępowaniu układowym, przyspieszonym postępowaniu układowym oraz postępowaniu sanacyjnym za dzień otwarcia postępowania przyjmuje się dzień wydania postanowienia przez odpowiedni Sąd o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego danego typu bądź dokonania obwieszczenia o otwarciu postępowania. Natomiast w postępowaniu o zatwierdzenie układu, tzw. PZU, czyli najbardziej odformalizowanym postępowaniu restrukturyzacyjnym oraz przez to najbardziej popularnym wśród przedsiębiorców, za dzień otwarcia postępowania uznaje się tzw. dzień układowy. Jest to dzień wybierany wspólnie przez dłużnika i doradcę restrukturyzacyjnego, który jest tożsamy z dniem obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego, który doradca, po sporządzeniu spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych oraz wstępnego planu restrukturyzacyjnego, obwieszcza w elektronicznych akt postępowania restrukturyzacyjnego. W związku z tym taką ochronę przed egzekucją można uzyskać szybko – niezwłocznie po podpisaniu umowy z doradcą restrukturyzacyjnym.

Kiedy kończy się ochrona przed komornikiem w restrukturyzacji?

W PZU ochrona trwa od dnia otwarcia postępowania przez cztery miesiące jego trwania. Jeżeli układ zostanie przyjęty przez wierzycieli, czyli większość wierzycieli opowie się pozytywnie za propozycją spłaty wierzytelności, dłużnik składa pod koniec czteromiesięcznego okresu wniosek o zatwierdzenie układu przez sąd. Wówczas ochrona przeciwegzekucyjna trwa dalej nieustannie, aż do wydania ostatecznego prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie, czyli wydania postanowienia o zatwierdzeniu układu bądź odmowie zatwierdzenia układu. Zakaz egzekucji w praktyce trwa często wiele miesięcy, jeżeli układ zostanie przyjęty w toku postępowania restrukturyzacyjnego, ponieważ na etapie sądowym postępowania jest analizowany prawidłowy przebieg postępowania, przesłanki formalne, dłużnik bywa też wzywany do uzupełnień, co również trwa. Zakończenie ochrony przed komornikiem w restrukturyzacji ostatecznie następuje w momencie prawomocnego zatwierdzenia układu przez sąd. Wtedy też egzekucje są ostatecznie umarzane, czyli przestają istnieć.

Natomiast jeżeli układ nie zostanie przyjęty przez wierzycieli w terminie czterech miesięcy od otwarcia postępowania, to ochrona kończy się z upływem tego okresu z mocy samego prawa, co oznacza, że nie zostaje wydane żadne dodatkowe postanowienie, tylko ochrona upada „sama”. Wtedy natomiast egzekucje nie są umarzane, tylko zawieszone uprzednio postępowania zostają podjęte na nowo.

W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym oraz postępowaniu sanacyjnym ochrona trwa przez cały okres trwania postępowania restrukturyzacyjnego do wydania ostatecznego rozstrzygnięcia przez Sąd i uprawomocnieniu się tego orzeczenia. W przypadku tych postepowań ochrona może trwać dłużej niż w przypadku postępowania odformalizowanego ze względu na stały nadzór sędziego komisarza. Najdłuższa ochrona natomiast jest w postępowaniu sanacyjnym z uwagi na funkcję tego postępowania i fakt, że to doradca restrukturyzacyjny jako zarządca pełni zdecydowanie ważniejszą funkcję niż w innych postępowaniach restrukturyzacyjnych oraz ma najszersze kompetencje. To postępowanie trwa zazwyczaj najdłużej z wszystkich.

Co jeśli komornik działa po otwarciu restrukturyzacji?

Jeżeli komornik wszczął egzekucję po otwarciu restrukturyzacji, ma on obowiązek uchylić wszelkie zajęcia dokonane w takiej restrukturyzacji i zwrócić dłużnikowi wyegzekwowane środki, a samo postępowanie egzekucyjne umorzyć. Z naszej praktyki wynika, że tak się faktycznie dzieje.

Jeżeli jednak postępowanie egzekucyjne toczyło się jeszcze przed otwarciem restrukturyzacji, komornik powinien egzekucję zawiesić, a co za tym idzie nie może dokonywać żadnych czynności egzekucyjnych po dniu otwarcia restrukturyzacji.

Istotnym jest również fakt, że jeżeli komornik prowadził już egzekucję przed otwarciem restrukturyzacji i środki zostały już częściowo wyegzekwowane, a postępowanie egzekucyjne jest zawieszone, zazwyczaj takie środki przekazuje się do depozytu sądowego. Dłużnik może wnieść o ich zwrot dopiero po prawomocnym zatwierdzeniu układu, ponieważ wówczas takie postępowanie zostaje umorzone, a środki wyegzekwowane do tej pory podlegają zwrotowi. Dlatego też bardzo ważne jest podjęcie decyzji o restrukturyzacji jeszcze przed podjęciem sprawy przez komornika. Wtedy ochrona działa najlepiej i jest to najkorzystniejsze dla kondycji restrukturyzującego się przedsiębiorstwa. Nie ma wtedy tak dużego ryzyka, że środki dłużnika będą zamrożone na kilka miesięcy w depozycie.

Co z zablokowanym rachunkiem bankowym w restrukturyzacji?

Mimo ustawowego zakazu egzekucji, w praktyce może się okazać, że rachunek zostaje zablokowany po otarciu restrukturyzacji. Banki natomiast nie odblokowują środków od razu. Procedura odblokowania rachunku bankowego najczęściej wygląda w ten sposób, że banki żądają kopii obwieszczenia i po jej otrzymaniu zwolnienie rachunku następuję w ciągu kilku dni. Natomiast w przypadku opóźnień możliwa jest konieczność interwencji nadzorcy lub zarządcy prowadzącego restrukturyzację. Wobec tego istotnym jest, aby być przygotowanym na tego typu sytuację, ponieważ może to na samym początku przejściowo utrudnić prowadzenie działalności przez dłużnika.

Natomiast jeżeli rachunek bankowy został zablokowany jeszcze przed otwarciem restrukturyzacji sytuacja jest bardziej skomplikowana. Z praktyki naszej kancelarii wynika, że banki często nie chcą odblokowywać rachunków bankowych bez bezpośredniej reakcji organu egzekucyjnego. Takie organy natomiast rzadko kiedy wydają dyspozycje do odblokowania konta. W takich przypadkach środki pobrane z konta powinny zostać przesłane do organu egzekucyjnego, czyli komornika albo urzędu skarbowego, który prowadzi egzekucję. Mimo, iż prawo wskazuje, że organ egzekucyjny te środki powinien zwrócić Dłużnikowi to w praktyce rzadko kiedy tak się dzieje. Nasze doświadczenie wielu tego typu przypadków wskazuje, że prawo nie działa tak jak założył to ustawodawca. Takie środki zazwyczaj trafiają na depozyt sądowy i są zwracane dopiero po zakończeniu restrukturyzacji. Często jest to duży problem dla restrukturyzujących się przedsiębiorców.

W jakich przypadkach ochrona nie działa nawet w trakcie restrukturyzacji?

Są pewne wyjątki przewidziane ustawą, czyli sytuacje, w których egzekucja mimo restrukturyzacji nadal może być prowadzona.

1. Komornik może nadal prowadzić egzekucję z wierzytelności nieobjętych układem. Są to następujące wierzytelności:
   – Wierzytelności alimentacyjne,
   – Renty z tytułu odszkodowania za czyn niedozwolony,
   – Wierzytelności powstałe pod dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, czyli tzw. wierzytelności bieżące.
   W przypadku tych wierzytelności komornik może wszcząć postępowanie egzekucyjne z majątku Dłużnika i zajmować rachunki bankowe, wierzytelności i podejmować inne czynności egzekucyjne.
2. Egzekucję można prowadzić po uchyleniu obwieszczenia lub umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, ponieważ wtedy ochrona automatycznie wygasa, a wierzyciele mogą od razu podejmować kroki w celu odzyskania swoich należności przez komornika.
3. W postępowaniu o zatwierdzenie układu i postępowaniach układowych wierzyciel może również zawnioskować do sądu o uchylenie zakazu egzekucji względem niego i o zgodę na kontynuowanie zajęcia. Sąd może taki zakaz uchylić, jeżeli dalsza ochrona znacząco narusza interes wierzyciela, a nie zagrozi to wykonaniu układu. Natomiast, aby ocenić szansę na uchylenie zakazu przez sąd, należy każdorazowo dokonać analizy konkretnego przypadku.

Czy zakaz egzekucji w restrukturyzacji obejmuje poręczycieli, współdłużników i gwarantów?

Bardzo istotne jest to, że zakaz egzekucji chroni dłużnika a nie dług. Restrukturyzacja ma na celu ochronę przedsiębiorstwa przed upadłością. W związku z tym ochrona obejmuje majątek dłużnika i komornik nie może egzekwować z tego majątku w jej trakcie, z wyjątkami wskazanymi wyżej. Natomiast niezmiernie istotnym jest podjęcie szczegółowej analizy zobowiązań dłużnika przed restrukturyzacją, w tym tego czy istnieją inni współdłużnicy z wierzytelności objętej układem, czy ktoś jeszcze poręczył dług czy jest gwarant. Z praktyki naszej kancelarii wynika, że najczęstszym problemem jest poręczanie długu spółki przez jej członków zarządu bądź wspólne wzięcie kredytu z małżonkiem bądź też udzielenie poręczenia przez małżonka. W takiej sytuacji ochrona przed egzekucją dotyczy restrukturyzowanego podmiotu, np. spółki, a nie członków jej zarządu czy dłużnika, który restrukturyzuje swoje przedsiębiorstwo, ale już nie jego małżonka. Niestety wówczas wierzyciele często podejmują kroki względem poręczycieli, innych współdłużników czy gwarantów, ponieważ ich ochrona nie dotyczy, nawet jeżeli dany dług jest objęty restrukturyzacją. Odpowiedzialność poręczycieli, współdłużników i gwarantów istnieje nadal także po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego. Ważna jest zatem szczegółowa analiza umów przed restrukturyzacją.

Restrukturyzacja, a egzekucja komornicza – podsumowanie

Restrukturyzacja chroni przed egzekucją prowadzoną przez komornika, ale co do wierzytelności układowych, czyli takich, które powstały przed dniem otwarcia postępowania albo dniem układowym. Wierzytelności bieżące, alimentacyjne czy też renty z tytułu odszkodowania za czyn niedozwolony nie podlegają ochronie. Ważne jest to, że ochrona obejmuje dłużnika, a nie dług, więc egzekucja od poręczycieli, współdłużników czy gwarantów jest możliwa nadal mimo prowadzonej restrukturyzacji. Komornik nie może w trakcie trwania restrukturyzacji podejmować czynności egzekucyjnych. Natomiast jeżeli postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte jeszcze przed restrukturyzacją i jakieś środki zostały już zajęte przez komornika, możliwe jest, że te środki zostaną przekazane na depozyt sądowy i zostaną zwrócone dopiero po zakończeniu restrukturyzacji. Dlatego ważne jest, aby nie odkładać za długo decyzji o restrukturyzacji. Wówczas ochrona jest najskuteczniejsza i spełnia swoją funkcję.

Jeśli masz pytania w zakresie egzekucji w restrukturyzacji lub do przebiegu postępowania restrukturyzacyjnego to zadzwoń do nas 881 927 832.

radca prawny Jagoda Zachwieja
specjalistka do spraw restrukturyzacji przedsiębiorstw

Mateusz Ładyga
kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny