Tak. Restrukturyzacja może wstrzymać działania komornika i uniemożliwić wszczynanie nowych egzekucji przeciwko przedsiębiorcy. W najczęściej wybieranym postępowaniu o zatwierdzenie układu ochrona rozpoczyna się po dokonaniu obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Nie oznacza to jednak, że każda restrukturyzacja odwraca automatycznie wszystkie skutki czynności wykonanych wcześniej przez komornika.
Jedną z głównych zalet restrukturyzacji jest tzw. immunitet przeciwegzekucyjny. Problemy finansowe, które skłaniają przedsiębiorcę do rozpoczęcia restrukturyzacji, często powodują, że egzekucje zostały wszczęte jeszcze przed uzyskaniem ochrony albo nad firmą dopiero wisi widmo komornika. Z tego względu znaczenie ma nie tylko wybór postępowania, lecz także moment podjęcia działań.
Od kiedy PZU chroni przed komornikiem?
Postępowanie o zatwierdzenie układu, w skrócie PZU, jest najbardziej odformalizowanym i najpopularniejszym postępowaniem restrukturyzacyjnym. Ochrona przed egzekucją rozpoczyna się w nim z dniem dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Prościej mówiąc, jest to dzień, w którym w Krajowym Rejestrze Zadłużonych pojawia się publiczna informacja o rozpoczęciu restrukturyzacji danego przedsiębiorcy.
Obwieszczenie może zostać dokonane po sporządzeniu przez nadzorcę układu spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych oraz wstępnego planu restrukturyzacyjnego. Jeżeli przedsiębiorca przekaże kompletne dane, ochronę można więc uzyskać stosunkowo szybko. Samo podpisanie umowy z doradcą restrukturyzacyjnym nie uruchamia jednak ochrony. Decydujące znaczenie ma dokonanie obwieszczenia.
W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i postępowaniu sanacyjnym punktem odniesienia jest dzień wydania przez sąd postanowienia o otwarciu postępowania. Szczegółowe zasady zawieszenia egzekucji różnią się między procedurami, dlatego opisujemy je osobno w artykule poświęconym zawieszeniu postępowania egzekucyjnego.
Kiedy kończy się ochrona przed komornikiem w PZU?
W PZU skutki obwieszczenia trwają zasadniczo przez cztery miesiące. Jeżeli w tym terminie dłużnik nie złoży wniosku o zatwierdzenie układu, wygasają z mocy prawa. Nie jest w tym celu potrzebne dodatkowe postanowienie sądu.
Jeżeli układ zostanie przyjęty przez wierzycieli, dłużnik składa wniosek o jego zatwierdzenie. Wówczas skutki obwieszczenia mogą trwać dalej, aż do prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie rozpoznania tego wniosku. Na etapie sądowym badany jest przebieg głosowania, zgodność układu z prawem oraz spełnienie wymogów formalnych.
Po prawomocnym zatwierdzeniu układu postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa. Jeżeli natomiast układ nie zostanie przyjęty, wniosek nie zostanie złożony w terminie albo sąd prawomocnie odmówi zatwierdzenia układu, ochrona wygasa, a zawieszone postępowania mogą zostać podjęte.
Co, jeżeli komornik działa po uzyskaniu ochrony?
Po dokonaniu obwieszczenia w PZU skierowanie egzekucji do majątku dłużnika jest niedopuszczalne, z wyjątkiem przypadków wskazanych w ustawie. Zakaz obejmuje również wykonywanie zabezpieczenia na tym majątku. Wyjątek dotyczy przede wszystkim egzekucji świadczeń alimentacyjnych oraz określonych rent o charakterze odszkodowawczym.
Jeżeli postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed obwieszczeniem, ulega ono zawieszeniu z mocy prawa. Organ egzekucyjny nie powinien wówczas podejmować dalszych czynności skierowanych do majątku przedsiębiorcy objętego ochroną.
W praktyce informacja o restrukturyzacji nie zawsze dociera jednocześnie do wszystkich organów i instytucji. Dlatego nadzorca układu powinien możliwie szybko ustalić prowadzone egzekucje, przekazać właściwe dokumenty komornikowi lub organowi administracyjnemu i monitorować, czy po obwieszczeniu nie są wykonywane dalsze zajęcia.
Co dzieje się ze środkami zajętymi przed restrukturyzacją?
Jeżeli komornik prowadził egzekucję przed uzyskaniem ochrony, znaczenie ma etap, na którym znajdowały się zajęte środki. Inaczej ocenia się pieniądze niewydane jeszcze wierzycielowi, a inaczej środki, które zostały już przekazane i rozliczone.
Przepisy przewidują przekazanie sum uzyskanych w zawieszonym postępowaniu, lecz jeszcze niewydanych, do majątku objętego postępowaniem. Praktyka nie zawsze jest jednak tak szybka, jak zakłada ustawa. Środki mogą pozostać czasowo poza dyspozycją przedsiębiorcy, a ich odzyskanie wymagać dodatkowych działań nadzorcy lub zarządcy.
Dlatego decyzję o restrukturyzacji najlepiej podjąć przed zaawansowaniem egzekucji. Ochrona działa najskuteczniej wtedy, gdy kluczowe środki i składniki majątku nie zostały jeszcze przekazane wierzycielom.
Czy restrukturyzacja odblokowuje zajęte konto?
Samo obwieszczenie nie zawsze powoduje natychmiastowe techniczne odblokowanie rachunku. Bank może potrzebować informacji od organu egzekucyjnego albo dokumentu potwierdzającego objęcie przedsiębiorcy ochroną. W praktyce nadzorca układu przesyła bankowi i organowi egzekucyjnemu informację o obwieszczeniu oraz wskazuje skutki wynikające z ustawy.
Jeżeli rachunek został zajęty już po uzyskaniu ochrony, należy niezwłocznie ustalić podstawę zajęcia i wystąpić o jego uchylenie. Jeżeli natomiast zajęcie nastąpiło wcześniej, sytuacja jest bardziej skomplikowana. Z doświadczenia naszej kancelarii wynika, że banki często nie odblokowują rachunku bez reakcji organu egzekucyjnego, a przekazane już środki mogą pozostawać czasowo poza dyspozycją przedsiębiorcy.
Nie należy zakładać, że rozwiązaniem jest po prostu otwarcie nowego rachunku. Każda taka decyzja powinna zostać uzgodniona z nadzorcą lub zarządcą i uwzględniać obowiązki informacyjne przedsiębiorcy oraz zakres prowadzonej egzekucji.
Kiedy ochrona przed komornikiem może nie działać?
Zakres ochrony zależy od rodzaju postępowania. W PZU po obwieszczeniu stosowana jest szeroka ochrona przewidziana dla majątku dłużnika. Nie jest ona jednak bezwzględna.
Egzekucja może być prowadzona przede wszystkim:
- w odniesieniu do świadczeń alimentacyjnych oraz wskazanych w ustawie rent odszkodowawczych;
- po wygaśnięciu albo prawomocnym uchyleniu skutków obwieszczenia;
- po zakończeniu lub umorzeniu postępowania, jeżeli nie doszło do prawomocnego zatwierdzenia układu;
- przeciwko osobom, których ochrona dłużnika nie obejmuje, np. poręczycielom lub współdłużnikom.
Sąd może również uchylić skutki obwieszczenia, jeżeli prowadzą one do pokrzywdzenia wierzycieli albo zachodzą inne przesłanki określone w ustawie. Każdy przypadek wymaga więc zbadania rodzaju wierzytelności, procedury i aktualnego etapu sprawy.
Czy ochrona obejmuje poręczycieli, współdłużników i gwarantów?
Bardzo istotne jest to, że ochrona przed egzekucją dotyczy restrukturyzowanego dłużnika i jego majątku. Nie rozciąga się automatycznie na inne osoby odpowiedzialne za ten sam dług.
Przed rozpoczęciem restrukturyzacji należy zatem przeanalizować, czy istnieją współdłużnicy, poręczyciele lub gwaranci. Z praktyki naszej kancelarii wynika, że częstym problemem jest poręczanie zobowiązań spółki przez członków zarządu albo zaciąganie kredytu wspólnie z małżonkiem.
W takim przypadku wierzyciel może podejmować działania wobec poręczyciela, współdłużnika lub gwaranta, nawet jeżeli egzekucja przeciwko restrukturyzowanej spółce została wstrzymana. Odpowiedzialność tych osób nie znika wskutek samego otwarcia restrukturyzacji. Dlatego przed dokonaniem obwieszczenia potrzebna jest analiza nie tylko listy wierzycieli, lecz także umów i zabezpieczeń.
Restrukturyzacja a egzekucja komornicza – podsumowanie
Postępowanie o zatwierdzenie układu może zapewnić przedsiębiorcy szeroką ochronę przed komornikiem od dnia dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Egzekucje wszczęte wcześniej ulegają zawieszeniu, a ustawa zasadniczo nie pozwala na wszczynanie nowych postępowań skierowanych do majątku dłużnika.
Nie oznacza to jednak automatycznego zwrotu wszystkich wcześniej zajętych środków ani objęcia ochroną poręczycieli i współdłużników. Skuteczność ochrony zależy również od szybkości działania przedsiębiorcy. Im wcześniej zostanie przeprowadzona analiza i przygotowane obwieszczenie, tym mniejsze ryzyko utraty płynności wskutek zaawansowanej egzekucji.
Jeżeli wobec firmy prowadzone są egzekucje, przed wyborem postępowania warto ustalić ich etap, podstawę prawną i składniki majątku objęte zajęciem. Pozwala to ocenić, czy PZU jest właściwym rozwiązaniem oraz jakie działania trzeba podjąć bezpośrednio po obwieszczeniu.
radca prawny Jagoda Zachwieja
specjalistka do spraw restrukturyzacji przedsiębiorstw
oraz
Mateusz Ładyga
kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny
Najczęściej zadawane pytania
Od kiedy zaczyna się ochrona przed komornikiem w PZU?
Ochrona rozpoczyna się z dniem dokonania w Krajowym Rejestrze Zadłużonych obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Samo podpisanie umowy z doradcą restrukturyzacyjnym nie uruchamia jeszcze ochrony.
Kiedy kończy się ochrona przed egzekucją?
Skutki obwieszczenia trwają standardowo cztery miesiące. Jeżeli w tym terminie zostanie złożony wniosek o zatwierdzenie przyjętego układu, ochrona może trwać do prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie jego rozpoznania.
Czy komornik może prowadzić egzekucję mimo trwającej restrukturyzacji?
W okresie ochrony PZU egzekucja skierowana do majątku dłużnika jest niedopuszczalna, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. Dotyczy to m.in. świadczeń alimentacyjnych i określonych rent odszkodowawczych.
Czy restrukturyzacja chroni poręczycieli i współdłużników?
Nie. Ochrona dotyczy restrukturyzowanego dłużnika i jego majątku. Wierzyciel może nadal dochodzić zapłaty od poręczyciela, współdłużnika lub gwaranta.
Co zrobić, gdy konto pozostaje zablokowane po obwieszczeniu?
Należy ustalić, kiedy i na jakiej podstawie dokonano zajęcia, a następnie przekazać sprawę nadzorcy układu. Nadzorca powinien zawiadomić bank i organ egzekucyjny oraz podjąć działania odpowiadające etapowi egzekucji. Założenie nowego rachunku nie powinno być traktowane jako automatyczne rozwiązanie problemu.
