Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego może wstrzymać prowadzoną egzekucję i ograniczyć możliwość wszczynania nowych postępowań. Zakres ochrony nie jest jednak identyczny w każdej procedurze. Inne zasady obowiązują w postępowaniu o zatwierdzenie układu i sanacji, a inne w przyspieszonym postępowaniu układowym oraz postępowaniu układowym.
Zawieszenie postępowania egzekucyjnego ma umożliwić przedsiębiorcy dalsze prowadzenie działalności i przygotowanie układu z wierzycielami. Nie jest mechanizmem służącym wyłącznie chwilowemu odsunięciu spłaty. Ochrona powinna tworzyć warunki do zawarcia, zatwierdzenia i wykonania układu.
Czym różni się zawieszenie egzekucji od ochrony przed komornikiem?
„Ochrona przed komornikiem” jest określeniem potocznym. Może obejmować kilka różnych skutków prawnych: zawieszenie postępowania wszczętego wcześniej, zakaz wszczęcia nowej egzekucji, możliwość uchylenia zajęcia albo późniejsze umorzenie egzekucji po prawomocnym zatwierdzeniu układu.
Zawieszenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że postępowanie nadal istnieje, ale organ egzekucyjny nie powinien podejmować dalszych czynności. Samo zawieszenie nie jest równoznaczne z uchyleniem zajęcia rachunku, nieruchomości czy ruchomości. Nie oznacza również, że postępowanie zostało już umorzone.
Dlatego w konkretnej sprawie trzeba odpowiedzieć na cztery odrębne pytania:
- czy egzekucja wszczęta wcześniej uległa zawieszeniu;
- czy po rozpoczęciu restrukturyzacji można wszcząć nową egzekucję;
- czy dokonane wcześniej zajęcie może zostać uchylone;
- co stanie się z egzekucją po prawomocnym zatwierdzeniu układu.
Jak zawieszenie egzekucji różni się między postępowaniami?
Postępowanie o zatwierdzenie układu z obwieszczeniem
W PZU ochrona rozpoczyna się z dniem dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Art. 226e Prawa restrukturyzacyjnego nakazuje w tym okresie odpowiednio stosować m.in. art. 312. Oznacza to szeroką ochronę majątku dłużnika: egzekucje wszczęte wcześniej ulegają zawieszeniu, a skierowanie nowej egzekucji do majątku przedsiębiorcy jest niedopuszczalne poza wyjątkami przewidzianymi w ustawie.
Wyjątek dotyczy świadczeń alimentacyjnych oraz określonych rent odszkodowawczych. Skutki obwieszczenia są ograniczone w czasie i mogą zostać uchylone przez sąd, jeżeli prowadzą do pokrzywdzenia wierzycieli albo zachodzą inne ustawowe przesłanki.
Przyspieszone postępowanie układowe
Zgodnie z art. 259 egzekucja dotycząca wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęta przed otwarciem przyspieszonego postępowania układowego, ulega zawieszeniu z mocy prawa. Sędzia-komisarz może też uchylić zajęcie, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
Art. 260 przewiduje odrębne zasady dla wierzyciela posiadającego zabezpieczenie rzeczowe. Może on prowadzić egzekucję wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia. W przypadkach określonych w ust. 2 sędzia-komisarz może na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego zawiesić egzekucję skierowaną do przedmiotu zabezpieczenia niezbędnego do prowadzenia przedsiębiorstwa. Łączny okres takiego zawieszenia nie może przekroczyć trzech miesięcy. Po zmianach zasad obejmowania wierzytelności zabezpieczonych układem zastosowanie tych przepisów wymaga indywidualnej oceny.
Postępowanie układowe
W postępowaniu układowym art. 278 zawiesza z mocy prawa egzekucje dotyczące wierzytelności objętych z mocy prawa układem, wszczęte przed otwarciem postępowania. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu, lecz jeszcze niewydane, powinny zostać przekazane do masy układowej.
Na podstawie art. 279 zasady z art. 260 dotyczące egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia stosuje się odpowiednio. W praktyce oznacza to, że samo otwarcie postępowania układowego nie zawsze wyłącza wszystkie działania wierzyciela zabezpieczonego.
Postępowanie sanacyjne
Sanacja zapewnia najszerszą ochronę. Zgodnie z art. 312 egzekucje skierowane do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej, wszczęte przed otwarciem postępowania, ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Po otwarciu sanacji skierowanie egzekucji do tego majątku oraz wykonanie zabezpieczenia jest niedopuszczalne.
Sędzia-komisarz może również uchylić zajęcie, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Wyjątkiem od szerokiej ochrony są egzekucje świadczeń alimentacyjnych i wskazanych rent odszkodowawczych.
Art. 260 Prawa restrukturyzacyjnego – kiedy wierzyciel może prowadzić egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia?
Przedmiotem zabezpieczenia może być m.in. nieruchomość obciążona hipoteką, maszyna lub pojazd objęty zastawem, a także inny składnik majątku, na którym ustanowiono zabezpieczenie rzeczowe.
W przyspieszonym postępowaniu układowym, a odpowiednio również w postępowaniu układowym, wierzyciel zabezpieczony może prowadzić egzekucję wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia. Nie oznacza to, że może skierować egzekucję do dowolnego majątku dłużnika.
Jeżeli przedmiot zabezpieczenia jest niezbędny do prowadzenia przedsiębiorstwa, dalsza egzekucja może przekreślić szanse wykonania układu. Przykładem jest linia produkcyjna, lokal, flota transportowa albo kluczowa maszyna. W przypadkach wskazanych w art. 260 sędzia-komisarz może czasowo zawiesić egzekucję, ale ochrona ta wymaga wniosku i jest ograniczona do trzech miesięcy.
Nowelizacja obowiązuje od 2025-08-23. Wierzytelności zabezpieczone rzeczowo zasadniczo są objęte układem z mocy prawa. Jednocześnie art. 260 ust. 1 nadal przewiduje możliwość prowadzenia przez wierzyciela zabezpieczonego egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia. Relacja art. 259 i 260, a w postępowaniu układowym art. 278 i 279, budzi obecnie wątpliwości interpretacyjne i wymaga oceny w konkretnej sprawie.
W PZU z obwieszczeniem sytuacja jest inna, ponieważ art. 226e odsyła do szerokiej ochrony przewidzianej w art. 312. Z kolei w sanacji art. 312 stosuje się bezpośrednio.
Wierzytelności objęte układem a zawieszenie egzekucji
Układ zasadniczo obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania albo przed dniem układowym, wraz z odsetkami na zasadach określonych w ustawie. Po zmianach przepisów wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską nie są już automatycznie wyłączone z układu tylko z powodu zabezpieczenia.
Nie oznacza to jednak, że status zabezpieczenia przestał mieć znaczenie dla egzekucji. Art. 260 nadal przewiduje szczególne zasady w przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym. Trzeba więc rozdzielić dwa pytania: czy wierzytelność jest objęta układem oraz czy wierzyciel może prowadzić egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia w danej procedurze.
Wierzytelności nieobjęte układem
Układ nie obejmuje m.in. świadczeń alimentacyjnych, określonych rent odszkodowawczych, roszczeń o wydanie mienia i zaniechanie naruszania praw oraz niektórych zobowiązań związanych z nabyciem spadku po otwarciu postępowania. Wierzytelności ze stosunku pracy są objęte układem tylko wtedy, gdy pracownik wyrazi na to bezwarunkową i nieodwołalną zgodę.
Sam fakt, że wierzytelność nie jest objęta układem, nie wystarcza jednak do oceny możliwości egzekucji. W PZU i sanacji szeroka ochrona majątku wynika z odpowiedniego lub bezpośredniego stosowania art. 312. W PPU i postępowaniu układowym większe znaczenie ma relacja między art. 259–260 albo art. 278–279.
Czy zawieszenie egzekucji wpływa na przedawnienie?
W odniesieniu do roszczeń, co do których niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji lub wykonanie zabezpieczenia, z dniem otwarcia przyspieszonego postępowania układowego bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania. Zasada ta ma odpowiednie zastosowanie także w postępowaniu układowym (art. 259 ust. 4 w zw. z art. 278 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego).
Co dzieje się z zajęciem i pieniędzmi wyegzekwowanymi wcześniej?
Zawieszenie egzekucji nie usuwa automatycznie każdego zajęcia. W przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym sędzia-komisarz może na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego uchylić zajęcie dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
Podobny mechanizm działa w sanacji, a przez odesłanie także w PZU z obwieszczeniem. Wniosek powinien pokazywać, dlaczego rachunek, maszyna, pojazd, wierzytelność od kontrahenta lub inny składnik majątku jest rzeczywiście potrzebny do dalszej działalności.
Sumy wyegzekwowane, lecz jeszcze niewydane wierzycielowi, powinny zostać przekazane odpowiednio do masy układowej lub sanacyjnej. Jeżeli pieniądze zostały już wydane wierzycielowi przed rozpoczęciem ochrony, ich odzyskanie nie wynika automatycznie z samego zawieszenia postępowania.
Kiedy egzekucja zostaje umorzona?
Zawieszenie działa w trakcie ochrony, natomiast umorzenie jest późniejszym skutkiem prawomocnego zatwierdzenia układu. Postępowania egzekucyjne prowadzone w celu zaspokojenia wierzytelności objętych układem ulegają wówczas umorzeniu z mocy prawa.
Jeżeli postępowanie restrukturyzacyjne zostanie umorzone, skutki obwieszczenia wygasną albo układ zostanie później uchylony, zawieszone egzekucje mogą zostać podjęte. Dlatego nie należy utożsamiać czasowej ochrony z definitywnym zakończeniem egzekucji.
Co powinien zrobić dłużnik po uzyskaniu ochrony?
Przedsiębiorca wspólnie z nadzorcą albo zarządcą powinien:
- ustalić wszystkie prowadzone egzekucje i organy egzekucyjne;
- przypisać każdej egzekucji właściwą wierzytelność i zabezpieczenie;
- sprawdzić datę zajęcia oraz etap przekazania wyegzekwowanych środków;
- przekazać organom dokumenty potwierdzające obwieszczenie albo otwarcie postępowania;
- zidentyfikować zajęcia, których uchylenie jest konieczne dla dalszej działalności;
- monitorować rachunki, zawiadomienia i nowe czynności egzekucyjne;
- wykonywać bieżące zobowiązania powstałe po rozpoczęciu restrukturyzacji.
Każda egzekucja powinna zostać oceniona oddzielnie. Firma może mieć równocześnie kilka spraw komorniczych, do których znajdą zastosowanie różne przepisy.
Mateusz Ładyga – doradca restrukturyzacyjny
Najczęściej zadawane pytania
Czy restrukturyzacja automatycznie zawiesza każdą egzekucję?
Nie w każdej procedurze zakres ochrony jest taki sam. PZU z obwieszczeniem i sanacja zapewniają szeroką ochronę majątku. W PPU i postępowaniu układowym trzeba dodatkowo uwzględnić rodzaj wierzytelności oraz szczególne zasady dotyczące przedmiotu zabezpieczenia.
Czy zawieszenie egzekucji odblokowuje rachunek bankowy?
Nie zawsze automatycznie. Samo zawieszenie postępowania nie jest równoznaczne z uchyleniem zajęcia. W zależności od procedury i podstawy zajęcia potrzebne może być postanowienie sędziego-komisarza albo działanie nadzorcy lub zarządcy wobec banku i organu egzekucyjnego.
Czy wierzyciel hipoteczny może prowadzić egzekucję?
Odpowiedź zależy od rodzaju postępowania. W PPU i postępowaniu układowym art. 260 pozwala wierzycielowi zabezpieczonemu prowadzić egzekucję wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia. W PZU z obwieszczeniem i sanacji ochrona majątku jest szersza.
Co dzieje się z pieniędzmi wyegzekwowanymi przed zawieszeniem?
Sumy uzyskane, lecz jeszcze niewydane, powinny zostać przekazane do właściwej masy postępowania. Jeżeli środki zostały już wydane wierzycielowi, samo późniejsze zawieszenie egzekucji nie powoduje automatycznie ich zwrotu.
Kiedy postępowanie egzekucyjne zostaje umorzone?
Egzekucje dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa po prawomocnym zatwierdzeniu układu. Do tego czasu pozostają zawieszone, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
Firma ma egzekucję? Najpierw trzeba ustalić procedurę i rodzaj wierzytelności
Jeżeli wobec przedsiębiorcy toczą się egzekucje, wybór postępowania powinien poprzedzać przegląd wierzytelności, zabezpieczeń oraz zajętego majątku. Dopiero wtedy można ocenić, czy wystarczy ochrona PZU, czy potrzebne jest postępowanie sądowe albo sanacja.
Praktyczne skutki restrukturyzacji dla rachunku bankowego, środków zajętych przed obwieszczeniem oraz poręczycieli opisujemy szerzej w artykule „Czy restrukturyzacja chroni przed komornikiem?”.
